Erkan Teskancan
Moderasyon
- Konu Yazar
- #1
Endüstriyel ağlar, kontrol sistemlerinin temelini oluşturarak kontrolörler, sensörler, aktüatörler ve kurumsal sistemler arasında iletişimi sağlar. Dijital dönüşümün hız kazandığı bu dönemde, sağlam, ölçeklenebilir ve akıllı bağlantı çözümlerine duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır.
HMS Networks tarafından yayımlanan 2025 raporuna göre, Ethernet tabanlı endüstriyel ağlar yeni düğüm kurulumlarının %76'sını oluşturmakta, bu oran 2024 yılına göre %5'lik bir artış göstermektedir. Öte yandan, eski tip fieldbus teknolojilerinin payı %17'ye gerilerken, kablosuz sistemler %7 seviyesinde kalmaktadır. Bu eğilim, gerçek zamanlı kontrol ve veri alışverişini destekleyen belirleyici iletişim protokolleriyle esnek ve ölçeklenebilir Ethernet çözümlerine olan tercihi ortaya koyuyor.
Kablosuz teknolojiler, baskın olmamakla birlikte özellikle hareketlilik gerektiren, zorlu erişim alanlarında kullanılan otomatik rehberli araçlar (AGV) ve kablosuz sensörler gibi uygulamalarda önemli rol oynamaktadır. 5G teknolojisi gecikme ve bant genişliği sorunlarına çözüm sunma potansiyeliyle öne çıkarken, altyapı kompleksliği ve endüstriyel ortam zorlukları gibi aşılması gereken problemler bulunmaktadır. Parti üretim ve otomasyon için halen 4G teknolojisi yaygın olsa da 5G, geleceğe yönelik stratejik planlarda daha fazla önem kazanmaktadır.
### Hiperbağlantının Yükselişi
Bilgi teknolojileri (IT) ile operasyon teknolojilerinin (OT) entegrasyonu son yıllarda trend olsa da 2025 yılında bu eğilim belirginleşmiştir. Endüstriyel ağlar, cihazların ve alt sistemlerin çok katmanlı otomasyon seviyelerinde birbirine bağlandığı hiperbağlantıyı destekleyecek şekilde evrilmektedir. Parti üretim tesislerinde, gerçek zamanlı olay tabanlı veri talebi artmaktadır. ISA-95 ve ISA-88 standartları, bu olay verilerinin bağlamsal olarak hiyerarşik yapılandırılmasında kilit rol oynar.
Hiperbağlantı, üreticilere sürekli üretim süreci takibi, sistemler ve makineler arasında anlık veri iletimi ve farklı cihazların ve protokollerin ölçeklenebilir entegrasyonu gibi avantajlar sunar. Ethernet-APL (Advanced Physical Layer), zaman duyarlı ağlar (TSN) ve uç tabanlı platformlar bu entegrasyonu kolaylaştırmakta, belirleyici iletişim ve merkezi veri yönetimini mümkün kılmaktadır.
### Açık Protokoller ve Veri Kumaşlarının Etkisi
Interoperabilite ve standartlaşma, OPC UA ve MQTT gibi açık protokollerin ve iletişim standartlarının gelişimini desteklemektedir. Bu protokoller, farklı tedarikçilerden cihazların ve sistemlerin sorunsuz entegrasyonunu sağlar. Bu durum, esnekliği artırırken entegrasyon maliyetlerini düşürmekte ve yeniliği teşvik etmektedir. Aynı zamanda, OPC UA ve MQTT'nin sunduğu standart yapı, veri silolarını önler ve hata riskini azaltır.
Parti üreticileri karma kontrol sistemleri kullandığı için, OPC UA ve MQTT verilerin toplanması ve kurumsal katmana iletilmesinde kritik öneme sahiptir. Parti üretim fazlasıyla veri üretir; bu verilerin toplanması, bağlamsallaştırılması ve görselleştirilmesi zor olabilir. Bu alanda yükselen bir trend, birden fazla kaynaktan gelen veriyi tek bir alanda buluşturarak bulutta analiz imkanı sunan endüstriyel veri kumaşlarıdır. Bu yaklaşımla kestirimci bakım, kalite kontrol ve operasyonel optimizasyon için gelişmiş analitik uygulamaları mümkün olmaktadır.
### Endüstriyel Bağlantının Süregelen Zorlukları ve Fırsatları
Artan bağlantı seviyeleriyle birlikte riskler de yükselmektedir. OT siber güvenlik, endüstriyel ağlar için temel bir gereklilik haline gelmiştir. Uzaktan erişim ve bulut entegrasyonu yaygınlaştıkça sistemler ve veriler hem iç hem dış tehditlere karşı korunmalıdır. Ağ segmentasyonu, sıfır güven mimarileri ve ISA/IEC 62443 gibi standartlara uyum, temel stratejiler arasında yer almaktadır.
Buna rağmen bazı zorluklar sürmektedir:
- Mevcut sistemlerin entegrasyonu, özellikle eski tesislerde hala büyük bir engeldir. Tüm eski sistemler OPC UA ve MQTT protokollerini desteklememektedir.
- TSN ve 5G gibi ileri teknolojilerin uygulama maliyetleri yüksektir.
- Kurumsal katmanda analizler için veri kaynaklarının güvenilirliği ve yedekliliği sağlanması zor olabilir; kesintisiz veri akışı için sıcak yedekleme (hot failover) kritik önemdedir.
Bu zorluklar aynı zamanda fırsatlar da yaratmaktadır:
- Sistem tasarımları artık modüler ve ölçeklenebilir çözümler üzerine yoğunlaşmaktadır.
- Parti üretiminde güvenilir veri oluşturmak oldukça önemlidir; yedekli veri kaynakları ve sıcak yedekleme sistemleri veri boşluklarını engelleyerek kesintisiz veri akışını garanti eder.
### Gelecek Perspektifi
Endüstriyel kontrol sistemleri; bilgi teknolojileri ile operasyon teknolojileri entegrasyonunun artması, gerçek zamanlı analiz için uçtan buluta mimarilerin yaygınlaşması, endüstriyel veri kumaşlarının benimsenmesi ve güçlü OT siber güvenlik stratejilerinin uygulanması yönünde evrilecektir.
