Cengiz Özemli
Akademisyen
- Konu Yazar
- #1
## Leuze – Makine Güvenliğinde Gelişim: Muting Uygulamalarının Sınırlamaları ve Daha Güvenli Alternatifler
Endüstriyel otomasyonda, materyal akışını kesintisiz hâle getirmek için kullanılan muting uygulamalarının sınırları ve bu uygulamalarda ortaya çıkan güvenlik açıklarını kapatmak üzere alternatif çözümler ele alınıyor.
Muting, makine ve sistemlerdeki güvenlik fonksiyonlarının geçici olarak devre dışı bırakılmasını sağlayarak, ışık perdeleri veya lazer tarayıcılar gibi koruyucu cihazlardan malzeme giriş-çıkışını kesintisiz hale getirir. Ancak, kişisel güvenlik her durumda garanti edilmelidir. Pratikte muting uygulamaları kimi zaman sınırlarına ulaşmakta, yanlış kullanım ve manipülasyona yol açmaktadır. Böyle durumlarda alternatif güvenlik konseptlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
### Muting Uygulamalarında Bilinçsiz Riskler
Endüstriyel otomasyonda 2-sensör, 4-sensör, zaman kontrollü veya sıralı kontrollü muting türleri kullanılır. Uluslararası DIN EN IEC 62046 standardı muting yapılan giriş ve çıkış istasyonlarının gereksinimlerini düzenler. Temel kurallar şunlardır:
- Muting en az iki bağımsız sinyal ile etkinleştirilmelidir
- Muting, öngörülebilir hatalı işlemlere veya manipülasyonlara karşı koruma sağlamalıdır
Ancak sahada uygulamalar bazen bu kurallara tam uymaz; ya gerçek koşullar bilinmediği için ya da yüksek proses kararlılığı için riskli ödünler verilerek. Sonuç olarak güvenlik fonksiyonları zayıflar, manipülasyon riski artar ve operatörler için ciddi iş güvenliği sorunları ortaya çıkar.
### Tehlike 1: Palet Mutingu Nedeniyle Güvenlik Açığı
Otomatik sistemlerde metal kafes kutular gibi sensörlerin algılamakta zorlandığı nesneler paletlere yüklenip indirilebilir. Kafes yapısındaki boşluklar sensörlerin stabil sinyal oluşturmasını engeller. Bu yüzden bazen palet, yanlışlıkla muting tetikleyicisi olarak kullanılır. Bu prosedür yasaktır çünkü örneğin boş bir palet koruma cihazını devre dışı bırakabilir.
### Akıllı Proses Geçişi (Smart Process Gating - SPG) ile Çözüm
Bu tür güvenlik açığını kapatmak için Leuze'nin Smart Process Gating sistemi önerilir. Burada iki bağımsız kontrol sinyali ile köprüleme yapılır, harici muting sensörüne gerek kalmaz:
- Sistem kontrolünden gelen CS (kontrol sinyali) ilk tetikleyici
- Işık perdesindeki PFI (koruma alanı ihlali) ikinci doğrulama sinyali
Yük taşıyan nesneler koruma alanına girerken, PLC tarafından gönderilen CS sinyali ile muting aktifleşir. Nesneler koruma alanına 200 mm'den az mesafede olmalı, böylece başka bir kişi hemen öncesinde geçiş yapamaz. Nesneler 4 saniye içinde alana girdiğinde PFI sinyali muting sırasında güvenlik kapanmasını engeller.
### Tehlike 2: Yetersiz Yüklenmiş Paletlerde Güvenlik Açığı
Palet kısmen yüklüyse ya da yükler taşıyıcıdan çok daha dar ise, muting sırasında paletin yanlarında boşluk oluşur. Bu boşluktan kişi tehlike alanına girebilir ve güvenlik fonksiyonu devreye girmeyebilir. Standarda göre yan boşluk maksimum 200 mm olmalıdır ancak gerçek uygulamalarda bu boşluklar çoğunlukla daha geniştir.
### Dinamik Format Adaptasyonlu Erişim Koruması ile Çözüm
Bu risk, dinamik format adaptasyonlu erişim koruması ile ortadan kaldırılır. İki güvenlik lazer tarayıcısı birleşik, kapalı bir dikey koruma alanı oluşturur. Taşıyıcı bant kenarlarına yerleştirilen mesafe sensörleri ya da lazer tarayıcıların ölçüm fonksiyonları palet üzerindeki yükün konum ve genişliğini tespit eder. Sistem, taşınan malzemenin geçişine izin verecek şekilde koruma alanında bir açıklık açar; yanlar ise standartlara uygun olarak korunmaya devam eder. İnsan ya da araç erişimi güvenli şekilde algılanır. Bu çözüm EN ISO 13849-1 standardına göre Performans Seviyesi d sağlar.
### Tehlike 3: Forklift Muting Nedeniyle Güvenlik Açığı
İki indüksiyon halkası ya da ultrasonik sensör forkliftin girişini algılar ve muting başlatılır, ışık bariyerinin güvenlik fonksiyonu devreden çıkar. Ancak, DIN EN 415-4 taslak standardına göre bu yöntem kabul edilmemektedir. Çünkü bir kişi makinenin güvenli olduğunu varsayabilir ve tehlikeye girebilir.
### Sıralı Yeniden Başlatma ile Çözüm
Bu güvenlik çözümü, ışık perdesi ihlal edildiğinde tüm tehlikeli hareketleri durdurur. Forklift tehlike alanını terk ettiğinde özel konumlandırılmış indüksiyon halkaları bir sıralı sinyal oluşturur ve sistem otomatik olarak yeniden başlar. Zemin sensörü kurulamazsa radar sensörlerle de hareket izlenebilir. Bu yöntem EN ISO 13849-1 standardına uygun, Performans Seviyesi d ile güvenliği sağlar.
### Muting Sınırları ve Alternatif Çözümler
Muting, nesneler ile insanları ayırt ederek otomasyon ve verimlilik sağlar ancak her zaman hatalı işlemler ve manipülasyon riskine karşı koruma gerektirir. Özellikle muting sensörleri taşınan yükü güvenilir algılayamadığında ya da yük genişliği yanlarda çok değişken olduğunda risk artar. Forklift muting genellikle güncel güvenlik teknolojisi sayılmaz. Bu durumlarda, tehlike alanları erişilebilir ve risklidir. Leuze, planlamadan validasyona kadar kapsamlı destekle standartlara uygun, güvenli çözümler sunar.
### Leuze’den Güvenli Çözüm Yolu
Çözüm müşterinin özel gereksinimleri ile başlar. Risk analizi sonrası güvenlik tasarımcısı uygulamaya özel güvenlik fonksiyonları geliştirir. Mühendislik ekibi uygun donanım ve sensörleri entegre eder, programlar ve test eder. Çift kontrol prensibi güvenli uygulamayı sağlar. Fonksiyonel testler ve saha validasyonu sonrası CE uygunluk belgeleri ile müşteriye teslim edilir.
Bu yapı üç ana avantaj sunar:
- Basitleştirilmiş işleyiş: Fonksiyonel güvenlik karmaşık olabilir, Leuze uzmanlığı ile basitleştirilir
- Güvenlik: Tüm çözümler standartlara tam uyumlu ve belgelenmiştir
- Verimlilik: Fonksiyonel güvenlik ile kesintisiz, ekonomik çalışma garantilenir
www.leuze.com
