Yanıcı Toz Risklerinin Otomatik Proses Kontrolüne Etkileri

[Ahmet Ö.]

## Yanıcı Toz Risklerinin Otomatik Proses Kontrolüne Etkileri

Endüstriyel ortamlarda yanıcı tozlar ciddi tehlikeler yaratır ve otomasyon sistemlerinin doğru tasarımıyla bu riskler kontrol altında tutulabilir. Bu rehber, yanıcı tozların doğasında var olan tehlikeleri, toz toplama ekipmanlarına aşırı güvenmenin risklerini ve patlama ihtimalini azaltmak için en iyi uygulamaları anlatmaktadır.

Sanayide yanıcı tozlar, oksijen ve tutuşma kaynağı ile karşılaştığında kolayca tutuşabilir ve bu da çoklu patlamalara yol açabilir. Birinci patlama, ilk kıvılcım ile başlarken, ikinci patlama bu enerjinin serbest kalmasıyla diğer tozları tutuşturarak daha büyük hasara neden olur. Özellikle ahşap işleme gibi endüstrilerde bu risk belirgindir.

### Yanıcı Toz ve Toz Toplama Sistemleri

OSHA gibi düzenleyici kurumlar sıklıkla endüstriyel toz toplama sistemlerinin kullanımını zorunlu kılar. Ancak bu sistemlerin uygun kurulum, bakım ve tamir olmadan arızalanması mümkündür. Toz birikimi ekipmanların performansını ve sensörlerin doğruluğunu etkileyebilir. Toz toplama sistemleri, tozu kanallar veya kapaklar aracılığıyla çekip filtre veya torbalarda tutar.

Yanıcı tozun birikmesi durumunda toz toplama ekipmanlarının baskıya dayanıklı olması, alevsız tahliye veya dış ortam havalandırması gibi önlemlerle patlamanın genişlemesi engellenmelidir.

### Otomasyonun Rolü ve Güvenlik Sistemleri

Yanıcı toz kontrolü için sadece insan gücüne dayanmak yetersizdir. Otomatik sistemler, yapay zeka (AI) destekli toz toplayıcılar ve diğer ekipmanlar sürekli izleme ve hızlı müdahale olanağı sağlar. Bu sistemler patlama riskini azaltmada kritik önemdedir.

Patlamaya dayanıklı (XP) ekipmanlar, tehlikeli ortamlarda kıvılcım riskini azaltmak için özel olarak tasarlanır. Ayrıca intrinsically safe (IS) yani içsel emniyetli tasarımlar elektronik cihazların tutuşmayı tetiklemesini önler ancak tüm devre IS olarak tasarlanmalıdır.

### Fail-Safe (Arıza Güvenli) Tasarımın Önemi

Yanıcı toz patlaması riski yüksek alanlarda fail-safe mantık uygulanmalıdır. Bu, otomatik kapanma sırasında durumu kötüleştirebilecek sistemlerin tespiti ve sadece risk oluşturmayan ekipmanların durdurulması anlamına gelir. Örneğin; kapanan kapılar veya alarmlar risk yaratabilirken, kritik güvenlik sistemleri çalışmaya devam etmelidir.

### Teknik Özellikler

• Toz toplama sistemleri, tozu kanallar veya kapaklar yoluyla çekerek filtre veya torbalarda depolar
• Patlamaya dayanıklı ekipman (XP), uluslararası standartlara uygun üretim
• İçsel emniyetli (IS) cihazlar düşük güçle çalışarak kıvılcım riskini minimize eder
• Fail-safe mantık sistemleri, tehlike anında güvenli kapanma ve risk yönetimi sağlar

Endüstriyel proseslerde yanıcı toz yönetimi, otomasyon ve güvenlik sistemleri bir arada kullanılmalıdır. Bu sayede iş kazaları ve patlamalar minimize edilerek süreçlerin güvenli ve kesintisiz devamı sağlanır.