Ahmet Ö.
Kurumsal
- Konu Yazar
- #1
### Giriş
IEC 61511 standardı kapsamında SIL (Safety Integrity Level - Emniyet Bütünlüğü Seviyesi) belirlemesi, her tesis ve proses için özel yapılan bir analizdir ve bu sorumluluk proses sahibine aittir.
### SIL Belirlemede Temel Yaklaşım
SIL belirleme, kişisel yargı ya da geleneksel bir uygulama değildir; risk analizinin yapısal çıktısıdır. Bu analiz, tehlikeli bir olayın sonucunu, gerçekleşme olasılığını ve gerekli risk azaltma önlemlerini birbirine bağlar. Doğru yapıldığı takdirde sonraki süreçler çok daha yönetilebilir olur, aksine atlanırsa temelsiz bir yapıya dayanmış olursunuz.
### Tehlike Temelli Başlangıç
SIL uygulamasında en büyük hata, doğrudan enstrümana odaklanıp geriye dönük işlemektir. Doğru başlangıç noktası, neyin yanlış gidebileceğini ve sonuçlarını belirleyen bir Proses Tehlike Analizi (PHA) olmalıdır. Sonrasında, koruyucu katmanları değerlendiren Bir Koruma Katmanı Analizi (LOPA) ile basınç tahliye cihazları, temel proses kontrolü ve operatör müdahalesi gibi bağımsız güvenlik önlemlerinin sağladığı risk azaltma miktarı ölçülür.
Geri kalan risk açığı ise Güvenlik Enstrümanlı Fonksiyonun (SIF) kapatması gereken farktır. Bu fark, gerekli SIL düzeyini belirler: SIL 1, risk azaltımında bir derece; SIL 2, iki derece; SIL 3 ise üç derece iyileştirme sağlar. Örneğin, su arıtma tesisinde kimyasal aşırı dozajını engelleyen bir SIL 1 fonksiyonu ile açık denizde gaz platformunda yüksek basınçlı bir kaçak riskine karşı SIL 3 kullanılması tamamen farklı mühendislik zorluklarıdır.
### SIL ve Enstrüman Seçimi
Gerekli SIL belirlendikten sonra, enstrüman seçimi belirlenmiş kısıtlar çerçevesinde gerçekleştirilir. SIF döngüsündeki her cihaz, fonksiyonun gerektiği gibi çalışmadığı durumlara katkı sağlar. SIL doğrulama süreci, seçilen cihazların arıza oranı, tanı kapsamı, kullanım kısıtlamaları ve mimarisi dahil olmak üzere fonksiyonun performans kriterlerini sağladığını belgelemelidir.
IEC 61511, donanım hata toleransı ya da yedeklemeye dayanarak tek bir bileşen arızasının tüm güvenlik fonksiyonunu etkileyen gizli arızalara neden olma olasılığını sınırlar. Yüksek SIL uygulamalarında kullanılan cihazlar, arıza verileri ve sistematik değerlendirmelerle desteklenen uyumluluk göstermelidir. Satıcı tarafından verilen SIL derecelendirmesine sadece inanmak ve uygulama özelinde doğrulama yapmamak kritik hata oluşturabilir.
### Endüstri Bağlamı ve Analizin Önemi
Proses endüstrilerinde SIL gereksinimleri sektöre göre değişkenlik gösterir. Örneğin; petrol ve gaz sektöründe SIL 2 yaygınken, yüksek riskli senaryolarda SIL 3 gereklidir. Rafineriler ve petrokimya daha çok SIL 1 ve SIL 2 uygularken, enerji üretim tesislerinde türbin ve kazan koruması için genellikle SIL 1 ve SIL 2 kullanılır. Su ve atık su tesisleri çoğunlukla SIL 1 düzeyindedir; ancak yoğun kimyasal kullanan tesislerde belirli fonksiyonlar için SIL 2 gerekliliği doğabilir.
LOPA analizine dayanmadan tüm fonksiyonlarda SIL 2 kullanmak bazı alanlarda aşırı mühendislik bazı alanlarda ise yetersiz mühendislik riskini doğurur. Risk odaklı SIL belirleme, güvenlik yatırımlarını gerçek risklere yönlendirir.
### SIL Seviyeniz Güncel Olmayabilir
IEC 61511 değişiklik durumlarında SIL seviyesinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılar. Örneğin, işletme basıncının artırılması, yeni bir tehlikeli maddenin eklenmesi veya SIF fonksiyon talebinin değişmesi önceki SIL belirlemesini geçersiz kılabilir. Süreç değişiklikleri fonksiyonel güvenlik incelemesinden geçirilerek erken tespit sağlanırken, sadece idari işlem olarak gören tesisler ileride sorun yaşayabilir.
### Sonuç
SIL ihtiyacınızı cihaz veri föyü belirlemez. IEC 61511 kapsamındaki SIL belirleme yer ve proses bazlı yapılmalı, proses sahibi tarafından titizlikle uygulanmalıdır. Doğru yapıldığında güvenlik cihazlarının seçimi kolaylaşır ve uygulama savunulabilir olur. Bir aksilik durumunda mühendislik doğruluğunu ispatlama şansı doğar, ki bu proses endüstrileri için cihaz üzerindeki SIL derecesinden çok daha değerlidir.
