Üretimde Değer Katan Sekiz Veri Bağlamı Türü

[Erkan Teskancan]

## Üretimde Değer Katan Sekiz Veri Bağlamı Türü

Üretim verileri bağlam olmadan değersizdir. Dijital çöp yığınlarını değerli içgörülere dönüştürmek için hangi noktalara dikkat edilmesi gerektiğine dair önemli bilgiler.

Veri ile çöplük arasındaki farkı ayırt etmek her zaman kolay değildir. 2013 yılında bir mühendis, içinde özel anahtarlar bulunan bir dizüstü bilgisayar sabit diskini yanlışlıkla atmış ve yaklaşık 751 milyon dolar değerindeki 8 bin Bitcoin’e erişimini kaybetmişti. İşte bağlam olmadan değerli veri bile çöp gibi görünebilir.

Diğer yandan birçok veri havuzu, veri tabanı veya tarihçide aslında değersiz ama değerliymiş gibi görünen tesis verileri bulunuyor. Çünkü bağlamı olmayan tüm veri çöptür.

### Veri Bağlamı Ham Veriyi Zenginleştirir

Veri bağlamı veya veri bağlamlandırma; ham veriyi, zaman damgaları, kimlik bilgileri, fiziksel konum, anlamsal bilgiler gibi ek bilgilerle zenginleştirerek daha anlamlı ve kullanılabilir hale getirme sürecidir. Bu sayede veri, anlamsız gürültüden harekete geçirilebilir bilgiye dönüşür.

Bağlam olmadan, veriye güvenmek, yorumlamak, karşılaştırmak veya karar otomasyonu yapmak mümkün olmaz. Ne SCADA, ne ERP ne de iş zekası sistemleri sağlıklı çalışamaz.

### Sekiz Temel Veri Bağlamı Türü

1. Zaman Bağlamı: Verinin doğru kronolojik sıraya konması kritik önemdedir. Zaman olmadan olayların sırası, neden-sonuç ilişkisi ve tahmin analizleri yapılamaz.

2. Kimlik Bağlamı: Veriyi hangi varlık, cihaz, modül veya sensörün oluşturduğu bilgisi. İşletme sistemlerine yaklaştıkça daha ayrıntılı kimlik bilgisi gerekir.

3. Veri Soyu: Verinin kaynağı, toplama yöntemi, güzergahı ve dönüşümleri anlatır. Denetlemeler ve yapay zeka doğrulaması için önemli.

4. Konum Bağlamı: Fiziksel ve mantıksal konum bilgisi verinin anlamını etkiler. Örneğin, farklı tesis bölgelerinde sıcaklık değişimleri kaliteyi etkileyebilir.

5. Anlamsal Bağlam: Verinin ne anlama geldiği, işlevi ve alanı. Sayısal veriyi anlamlı terimlere dönüştürür.

6. Süreç Bağlamı: Verinin toplandığı anda hangi operasyonun yapıldığı bilgisi. Kök neden analizine ve optimizasyona olanak sağlar.

7. Ölçüm Bağlamı: Verinin birimleri, hassasiyeti, kalibrasyonu ve kalite kodları gibi sayısal özellikler.

8. Organizasyonel Bağlam: Verinin işletme genelindeki yapılandırılması, hiyerarşi, standart etiket yapıları ve entegrasyon modelleri.

### Bağlamın Önemi

Endüstri 3.0 döneminde bağlam önemi azdı; sıcaklık gibi veriler doğrudan SCADA’ya aktarılırdı. Ancak Endüstri 4.0, Akıllı Üretim ve Yapay Zeka ile birlikte veri, tüm işletme sistemlerine entegre edilmiş durumda. Yetersiz bağlam, hatalı analizlere, tutarsız raporlara, yavaş sorun giderme süreçlerine ve yanıltıcı gösterge panellerine neden olur. Yapay zeka uygulamalarında bu durum değer zincirini ciddi şekilde zedeler.

### Veri Bağlamı Sağlayıcı Cihazlar

Piyasadaki çoğu endüstriyel ağ geçidi, veriyi sadece toplar ve iletir, bağlam zenginliği sağlamaz. Bazıları ise bağlam modelleme imkanı sunar:

• Temel Protokol Çeviriciler: Veri taşır, ancak bağlam ekleyemez.
• Edge Compute Frameworkleri: Bağlam ekleme için programlama imkanı sunar.
• Endüstriyel Veri Hub’ları: Karmaşık bağlam modellemeyi destekler.

Alternatif olarak, Real Time Automation'ın RTConnect A-B PLC Historian ürünü, hem veri zaman serisi toplama hem bağlam zenginliği sunar. Kolay kurulumu, 1 TB'a kadar yapılandırılabilir depolama alanı ve çoklu yayın protokolleri ile tesis operasyon, bakım ve proses mühendisleri için ideal bir çözümdür.

### RTConnect A-B PLC Historian Özellikleri

• Çoklu A-B PLC’den etiket yakalama ve normalleştirme
• Kullanıcı tanımlı model doldurma ve anlık yayınlama
• Abonelik, lisans veya üçüncü taraf yazılım gerektirmez
• 1 TB’a kadar özelleştirilebilir veri depolama
• SQL, HTTP, FTP, WebSockets, USB, MQTT ve e-posta protokolleri desteği
• InfluxDB ile doğrudan entegrasyon

Bağlamlı veri, üretim süreçlerinde daha hızlı analiz, doğru KPI’lar, etkin enerji kullanımı, güvenilir veri hatları ve standart entegrasyon sağlar.