Ahmet Ö.
Kurumsal
- Konu Yazar
- #1
## SIS Tasarımında Eksik Halkayı Kapatmak: Mantık Çözücü Açığını Gidermek
Endüstride güvenlik uzmanları, Safety Instrumented System (SIS) tasarımında mevcut olan büyük mantık çözücü boşluğunu dolduracak yeni nesil bir çözücü türüne ihtiyaç duyuyor.
Her SIS'in karar alma merkezi olan mantık çözücü, proses girdilerini değerlendirir, oy çokluğu mantığını uygular ve riski azaltacak aksiyonu başlatır. Ancak geleneksel seçimler genellikle mühendislere iki uç seçenek sunar: tam özellikli bir Safety PLC veya tek döngülü bir mantık çözücü (alarm trip). Bu iki yöntem farklı ihtiyaçlar için geliştirilmiş olup, modern SIS uygulamalarının çoğu bu iki seçenek arasında kalmaktadır. Bu durum, mühendislerin ne çok karmaşık tek döngülü cihaz tercih etmelerine ne de yüksek maliyetli Safety PLC kullanmalarına neden olur. Bu durum "mantık çözücü açığı" olarak adlandırılır ve endüstriye zaman, maliyet ve gereksiz karmaşıklık kaybettirir.
### Geleneksel Seçeneklerin Sınırlamaları
Tek döngülü mantık çözücüler, yani alarm trip cihazları, gelişerek üzerlerinde tanılama, parola koruması, kullanıcı dostu menüler ve yapılandırılabilir mantık özellikleri barındırır hale gelmiştir. Hızlı devreye alınır, kolay bakım yapılır. Ancak birden fazla döngü izlemek gerektiğinde veya karmaşık oy çokluğu mantığı uygulanmak istendiğinde yetersiz kalırlar. Multi-döngülü güvenlik uygulamaları için tasarlanmamışlardır.
Safety PLC’ler ise küçük güvenlik uygulamalarını yönetebilir ancak yüksek yazılım lisansı, uzman programlama becerisi, ek dokümantasyon ve yüksek yaşam döngüsü maliyetleri gibi önemli dezavantajları vardır. Uzaktan operasyonlar, geçici tesisler, skid sistemler veya brülör yönetim üniteleri gibi uygulamalar için çoğunlukla teknolojik anlamda gereksiz, ekonomik açıdan pahalı veya operasyonel olarak verimsizdirler.
### Mühendislerin Karşılaştığı Uygulama Gerçekleri
Pek çok SIS tasarımı yalnızca birkaç güvenlik fonksiyonunu içerir. Yaygın gereksinimler:
- 1-3 bağımsız güvenlik döngüsü
- Orta seviyede I/O sayısı (genellikle 6-12 nokta)
- Basit oy çokluğu mantığı örneğin 1oo2 veya 2oo3
- Skid, paket veya uzak birimlere lokal dağıtım
- Basit test ve doğrulama süreçleri
### Multi-Döngülü Mantık Çözücünün Yükselişi
Bu orta ölçek çözücüler, Safety PLC'lerin fazla geldiği uygulamalarda ön plana çıkar: pompa durdurma, brülör yönetimi, kuyu başı güvenliği, küçük ölçekli aşırı basınç koruması, tank koruması, temizleme sistemleri ve lokal trip sistemleri gibi. Var olan BPCS veya PLC altyapılarıyla entegrasyonu kolaydır ve hibrit güvenlik stratejilerinde merkezi sistemler ile çevresel koruma katmanları arasında tamamlayıcı rol oynarlar.
### Modüler SIS Mimarileri ve Lokal Güvenlik
Petrol, gaz, kimya ve enerji sektörü genelinde SIS yapıları daha modüler ve merkeziyetsiz hale gelmektedir. Merkezi bir platform yerine, belirli tehlikeler veya proses üniteleri için lokal güvenlik düğümleri yaygınlaşmaktadır. Bu noktada multi-döngülü mantık çözücüler, lokal oy çokluğu ve trip kararlarını yöneterek kablolama karmaşıklığını azaltır, devreye alma süresini kısaltır ve test süreçlerini basitleştirir. IEC 61511 standardına göre test ve yeniden doğrulama süreçlerini kolaylaştırır.
### Bağımsızlığı Korumaya Yönelik Entegrasyon
Modern multi-döngülü mantık çözücüler görselleştirme ve teşhis (diagnostics) özelliklerine sahiptir. MODBUS, Ethernet diagnostik veya HART gibi iletişim protokolleri üzerinden sadece okuma erişimiyle güvenlik durumu ve cihaz sağlığı takip edilir, böylece güvenlik bağımsızlığı zedelenmez. Bu durum, varlık yönetimi, denetim hazırlığı ve bakım planlama için değerli olup hibrit sistemlerde merkezi ve lokal korumaların birlikte çalışmasına olanak tanır.
### Mantık Çözücü Yelpazesinin Tamamlanması
Multi-döngülü mantık çözücüler ne Safety PLC'leri ne de tek döngülü cihazları ortadan kaldırmaz. Bunlar mantık çözücü seçeneklerini tamamlayan, uzun süredir ihmal edilen orta ölçekli uygulamalar için uygun maliyetli ve işlevsel alternatif sunan çözümlerdir. Validasyonu kolay, bakımı pratik ve riskle daha uyumlu SIS tasarımları isteyenler için "eksik halka" artık niş olmaktan çıkarak modern SIS mimarisinin temel öğesi haline gelmektedir.
### Doğru Mantık Çözücüyü Seçmek İçin Mühendislik Karar Matrisi
Mühendisler, uygulamanın karmaşıklığı, güvenlik döngüsü sayısı, maliyet ve bakım kriterlerine göre doğru çözücü tipini seçmelidir. Multi-döngülü çözücüler, küçük ve orta ölçekli güvenlik uygulamalarında ideal çözümdür.
